Anasayfa + Tasarım + Araştırmalar
Araştırmalar
Başrol Tasarımın

Işık, kamera ve motor! Sahne ışıklarının altındaki tasarımlar Oscar’lık performans sergiliyor. Sinema ve tasarım aslında sürekli paslaşıyor.

Yazar : Ali Vatansever
2001 yılında Toyota Motor Company, Universal Studios ile film, eğlence parkı ve video oyunlarında kendi araçlarının öne çıkarılması karşılığında 5 yıllığına 100 milyon $'lık bir anlaşma imzaladı. ''Dr. No'' (1962) filmi ile başlayan 007 arabası kavgası, ''Goldeneye''de (1995) kullanılacak ''Z3G'' için BMW'nin 25 milyon $, Aston Martin'in ise ''Die Another Day'' (2002) için 35 milyon $ ödemesine neden oldu. Peki, firmaları bu kadar yüksek rakamlar harcamaya iten nedir? Steven Spielberg, 2054'te geçen ''Minority Report'' (2002) filmi için 23 fütüristle çalıştı. Yaklaşık 150 kişilik bir sanat ekibi ile filmin görsel dokusu oluşturuldu ve saniyelerle kısıtlı sahneler için onlarca araç, yüzlerce nesne tasarlandı. Tamamı CGI efekti kullanılarak oluşturulan ilk uzun metraj ''Final Fantasy'' (2001) filmi için Seiko, 2065'in saatini tasarladı ve gördüğü ilginin ardından seri üretime geçirdi. Peki, film endüstrisinin tasarıma bu kadar önem vermesinin arkasında hangi kaygılar yatıyor? Sakın firmalar, bugünün ve geleceğin eğilimlerine göz koymuş olmasın?

Popüler bir ürün yaratmak için öncelikle çok satmak değil, çok kişiye ulaştırmak gerek. İş böyle olunca sinema da mükemmel bir iletişim aracına dönüşüyor. Bir gazetenin ya da TV kanalının ulaşamayacağı kadar çok kişiye, bir film tek başına ulaşarak sinemayı çok güçlü bir pazarlama aracına dönüştürebiliyor. Yıldız sistemi de bu pazarlamanın önemli bir kalesi. James Dean'in ''Rebel Without A Cause'' (1955) filminin ardından kot pantolon satışları tavana vururken, ''It Happened One Night'' (1934) ile tam aksi oluyor; Clark Gable'ın gömleğinin altına fanila giymemesinden sonra birçok iç çamaşırı firması iflasın eşiğine geliyor. Günümüzde de ünlülerin üzerimizdeki etkisi aynı şekilde yoğun. Gözlük firmaları, ünlü oyunculara ürünlerini giydirebilmek için yarışıyor. Sama firmasının ''Terminatör 3'' (2003) için ürettiği gözlük, '90'ların sert hatlı Terminatör gözlüğünün yerine, yine aynı derecede saldırgan, ama daha yuvarlak hatlı bir tasarım izlenimi bırakıyor. ''Matrix'' serisi içinse Blinde Design ve Vision, her karaktere özgün ve filmin karanlık ara yüzüne uygun gözlükler tasarlıyor.

Bazı filmler gelecekten söz etse de, başarılarından dolayı bugüne yön verir. ''Matrix'' serisinin karamsar gelecek kurgusu, filmi şekillendiren tasarımlarda da hissedilebilir. Sinema tarihinde gelecek, daha organik formlarla betimlenirken, ''Matrix'' serisinde karmaşık yüzeyli ve kompleks formlar tasarımlarda baskın çıkıyor. Kullanılan iki cep telefonunda da bu ayrım oldukça belirgin. Nokia 8810 cep telefonu, ilk filmde günümüze denk gelen bir zamanda kullanılıyordu. Tasarımıyla oldukça yalın hatlara sahip telefonun öne çıkan özelliği, kayan kapağıydı. Bu, filmde öyle etkileyici şekilde görselleştirildi ki, Nokia ürünü piyasadan çekip daha yüksek fiyatla tekrar sürdü.

Bazı filmler ise bugünkü eğilimler doğrultusunda geleceğin kahini olur. ''Minority Report''un 2054 yılına ithaf ettiği teknolojik gelişmelerin çoğu ya gerçekleştirilmiş ya da kısa vadede sonuçlandırılacak çalışmalardır. Spielberg, beraber çalıştığı fütüristlerle 10'ar yıllık periyotlarla dünyada nelerin değişeceğini saptayarak tutarlı bir gelecek kurgulamayı amaçladı.

Filmin en kritik tasarımı ise Lexus firmasına ait: ''Lexus 2054''. Colani'nin organik tasarımlarını hatırlatan, karbon fiberle güçlendirilmiş metalik kırmızı titanyum şasili bu fütüristik aracın tasarımcısı Harald Belker. Filmin şehiriçi araçlarının, dışarıdan kumanda edilen bir manyetik otoban (Mag-Lev) üzerinde çift yönde ve hem yatay hem dikeyde hareket edebildiği düşünülürse; şehir dışında kullanılmak üzere tasarlanmış bu saldırgan spor arabanın ön ve arkasının ilk bakışta ayırt edilememesi, bir tasarım bütünlüğüne işaret eder. Aracın teknik özellikleri de -yakıt piliyle beslenen elektrikli motor, otomatik park, otomatik pilot, DNA tanıma, kendi kendini muayene etme, vs- geleceğe yönelik ipuçları barındırıyor. ''Minority Report''un başarısının ardında tutarlı gelecek yaklaşımı ile iris taramadan kişisel reklam ve dijital gazetelere kadar detaycı kurgusu yatıyor. (Ayşe Birsel'in ofis tasarımının filmde kullanıldığını da not düşelim).

Sinema sektörü ilk zamanlar daracık stüdyolarda yarattığı dünyaları artık görsel şölenlere dönüştürüyor. Bu yolda da tasarımlarını ya ödünç alıyor ya da kendisi yaratıp firmalara önayak oluyor. Ama, neyi nasıl yaparsa yapsın, bugünümüzü de yarınımızı da tahminimizden fazla etkiliyor.

ARA