Anasayfa + Sanat + Mekan
Mekan
''Hayattır sokak''

Kentin nabzı evden çok sokakta atar; araç ve yaya trafiği, eğlence, gezinti, oyun, sanat etkinliği ''ev''in bir adım ötesindedir.Parkları, meydanları, çocukların -hayatı çokyönlü keşfettiği- oyun alanlarıyla, ''Via est vita / hayattır sokak.''*

Yazar : Figen Kafesçioğlu
Norveç'te bir kumsalda gemi iskeleti formunda tasarlanan çocuk parkındaki yürüyüş yolu
Kent planlamada açık alanlar, dönemlerin düşünsel, estetik ve idari tercihlerini yansıtır. Beğeniler ne olursa olsun, ortak yaşam alanlarıdır meydan ve sokaklar. Sosyal davranışlar, iç mekânda olduğundan çok daha fazla ''dış''ta gelişir. Birey kendini gösterme, bir topluluğa ait olduğunu hissedip ifade etme olanağını o mekânlarda bulur; sokak, meydan ve düzenlenmiş yaya alanları aynı zamanda birer ''iletişim nesnesi''dir.(1) Sosyal yaşam dış mekânda hayat bulur. Bir başka deyişle ''sokak hayattır...''

Kentte yaşama duygusunu büyük ölçüde, açık alanlardaki hayatın niteliği belirler. Toplumun ortak kültürü, iç mekânların düzen ve donanımı kadar kentsel alana da yansır. Zemin ve duvar yüzeylerinin biçimi, malzemesi, aydınlatma elemanları, farklı fonksiyonlara cevap veren mobilyaları kent yaşamının, refah düzeyinin, yaşama biçiminin aynasıdır. Sokak veya diğer toplumsal mekânlara kimliğini veren önemli ögelerdir kent mobilyaları. Kentlileri buluşturur, park veya yaya alanlarını bireysel ya da ortak yaşamı destekleyen mekânlara dönüştürür. Kent mobilyaları endüstriyel üretim nesnesi de olabilirler, belirli bir kent parçası için düşünülmüş kentsel tasarımın kimliğini belirleyen bileşenleri de... Kent mobilyaları kentlinin yürüyerek ulaşmak ya da ulaşım araçlarıyla buluşmak, dinlenmek, eğlenmek, korunaklı olarak alışveriş yapmak, kent sakinleri arasında iletişim sağlamak, temel fizyolojik ihtiyaçlarını gidermek gibi gereksinimlere cevap vermek üzere tasarlanır ve yerlerini alırlar.

Hollanda'da Seramikçi Marijre Gemessy, kent meydanındaki oturma ünitesini seramik örtülerle süslemiş.
Barcelona'daki meydan Miquel Vidal Pla tasarımı su oyunları, çocukların özgürce ıslandıkları bir alan.
Mobilyaların konumlanacağı zeminin malzemesi de hem işlevsel hem psikolojik olarak önemlidir; çünkü, kentliye araç trafiğinden korunmuş bir alanda olduğu ve güvenle hareket edilebileceği duygusunu vermelidir. Zemin kaplaması aynı zamanda engellileri, çocukları ve yaşlıları da gözetmek zorundadır. Zemin kaplamaları diğer kent mobilyaları gibi tasarım alanının kimliğini vurgulayıcı özelliklere sahip olmalıdır. Dinlenmek ve sosyal iletişim kurabilmek amacıyla yerleştirilen tekil elemanlar olabileceği gibi, alanın eğimine oturtulmuş basamak ya da sanat objeleri olarak tasarlanabilir mobilyalar. İnsanın suyla olan ilişkisi ise yaşamsaldır. Tarih boyu tüm yaşam biçimlerinde kent planlaması ve donanımında belirleyici rol oynayan su, insanın ruhsal yapısında daima olumlu etkiler yaratmıştır. Kent mekânında su hem estetik hem de fonksiyonel amaçla yer alır; çeşmeler, yönlendirici su yolları, su perdeleri işleve bağlı uygulamalar oldular.

Kentin fiziksel ve sosyal yapısı hakkında bilgi veren elemanlar da şehirleşmenin gelişmesiyle birlikte kullanılmaya başlandı. Paris'in "vespassien"leri, Londra'nın kırmızı telefon kulübeleri gibi iletişim elemanları ya da kiosklar, kent imajında önemli yer tutan, basılı malzemeleriyle kentsel aktiviteleri halka duyurur, kitlesel iletişim kurar. Kentin tanıtım, ulaşım, kültürel ve sosyal aktiviteleri hakkında bilgi veren kiosklar, gelişen teknolojileri de içeren interaktif birer iletişim aracı oldular artık. Ulaşım araçlarını rahat kullanma, sanatsal faaliyetler için yer ayırtma gibi kolaylıklar sunan elektronik kartlar da İstanbul'un günlük hayatına son yıllarda katılan kentsel konfor nesneleri...

Japonya'da bir meydan.
Kent mobilyaları arasında yer alan çocuk oyun elemanları, oynama alanları gün geçtikçe daralan kentli çocuklar için büyük önem taşımaktadır. Çocuğun temel aktivitelerinden biridir oyun; zihinsel, bedensel ve psikolojik gelişiminde ve sosyal beceriler kazanmasında esas unsurdur. Kent planlamasında çocuklar için güvenli bir alanda ve etkin, pedagojik bilinçle tasarlanmış oyun elemanları kullanılır. Kendisini, sosyal ve fiziksel çevresini keşfetmeyi oyun aracılığı ile yapan çocuğa bu olanağı tanıyan tasarımlar sunmak önemlidir. Hayal gücünü engellemeyen, fiziksel sınırların farkına varmayı sağlayan, risk almanın ölçülerini algılamaya uygun çocuk oyun elemanları kentsel açık alan tasarımında büyük önem taşımaktadır. Oyun elemanlarının tasarımında kullanıcının ergonomisi, malzemelerin seçimi dikkat gerektiren konulardır, malzemeler, şok emici, sıcakta ve soğukta kullanıma imkan veren, dayanıklı ve çevre koruyucu olmalıdır.

Açık alanları da olumsuz hava şartlarından korunma olanağı sağlamak ya da temel gereksinimlere cevap vermek, kent sisteminin işlemesi için gereklidir. Otobüs durakları ile çeşitli üst örtüler, yağmur ve aşırı sıcak gibi iklim koşullarından korur ve yalıtımı sağlarken dekoratif özellik de gösterebilir. Kentlerde eğlence ve rekreasyona yönelik elemanlar da tasarım içinde yer almalıdır. Sosyal yaşam ortamı olan sokaklar, kent açık alanları, kentin belleğinde yeri olan olay ya da kişilerin simgelerini barındırırlar. Heykeller ve anıtlar ise, kentin anlamsal boyuttaki mobilyaları arasındadır.

Çok sayıda ve birbirine yabancı insanın bir arada yaşadığı kent ortamında, hayatın psikolojik ve fiziksel kalitesini arttırmak, bireysel ve sosyal aktiviteye olanak tanımak için yapılan düzenleme çalışmalarında kent mobilyaları da etkin rol oynar. Bu çalışmaların başarısı kentlilik bilincinin oluşması ve gelişmesinin de önemli bir kaynağı.

* ''Via est vita'': Klaus Uhlig, Die fussgangerfreundliche Stadt, Verlag Stuttgart, 1979
(1) "Communication artifact", Joseph Rykwert, The Use of its History, Streets, Stanford Edison, MIT Press, 1991
- Y. Mimar Figen Kafesçioğlu, MSÜ Mimarlık Fakültesi öğretim üyesi

ARA